نقش والدین در شکل گیری سبک دلبستگی در کودکان


ارتباط با مادر پس از تولد و در دوران کودکی بسیار مهم است، چرا که اگر درست شکل نگیرد فرد در برقراری ارتباط با دیگران نیز دچار احساس ناامنی می‌شود. عدم ارتباط اولیه مناسب مادر با کودک، حتی ممکن است منجر به بروز اختلالاتی نظیر اختلالات اضطرابی و افسردگی در او شود. با آگاهی از مراحل ایجاد دلبستگی در کودک، می‌توانید تعامل بهتری با کودکتان برقرار کنید.مهم‌ترین عاملی که در سبک دلبستگی کودک نقش دارد، شیوه ارتباط او با مراقب اولیه است. میزان ابراز محبت به کودک، توجه به نیازهای اولیه و برآورده کردن آن‌ها، کیفیت حضور والدین و میزان توجهی که به کودک دارید به خصوص در دو سال اول زندگی، اهمیت زیادی دارد.

نظریه دلبستگی که توسط جان بالبی روانشناس در سال 1968 معرفی شد یکی از بنیادی ترین نظرات در روانشناسی مثبت گراست.این نظریه ادعا می کند که افراد در کودکی مدل هایی را برای ارتباطات خود شکل می دهند که به سبک های دلبستگی معروف است که بر پایه تجارب اولیه افراد با خانواده یا مراقبین اصلی و نحوه‌ی پاسخگویی خانواده به نیازهای آن ها شکل می گیرد.

سبک‌های دلبستگی:

چهار سبک دلبستگی اصلی عبارتند از: ایمن، اجتنابی، مضطرب و آشفته که به صورت کلی این مولفه ها را می‌توان به صورت زیر بررسی کرد:

نقش والدین در شکل گیری سبک دلبستگی کودکان

1-ایمن: زمانیکه مادر به نیازهای کودک خود به درستی پاسخ بدهد، سبک دلبستگی فرد ایمن می‌شود. در سبک دلبستگی ایمن، هنگامی که والدین حضور داشته باشند، کودک احساس اطمینان خاطر می‌کند و با آرامش خیال به فعالیت‌های خود نظیر بازی و یا کنکاش در محیط مشغول می‌شود. در این شرایط اگر فرزند تنها باشد یا نزد شخصی غریبه گذاشته شود، با بی قراری و گریه کودک مواجه می‌شوند. اما زمانی که بازگردند، کودک انها را طلب می‌کند و بعد از مدت کوتاهی گریه متوقف می‌شود. در نهایت نیز دوباره فعالیتش را از سر می‌گیرد. این نوع بهترین سبک دلبستگی است.

اگر به اندازه کافی به کودک خود توجه داشته باشید، بلافاصله نیازهای او را برطرف کنید و با حوصله و مهربانی با او ارتباط برقرار کنید، دلبستگی ایمن را در کودک خود پرورش می‌دهید. آموزش والدین در زمینه فرزند پروری بسیار اهمیت دارد.افراد با سبک دلبستگی ایمن، دارای عزت نفس بالایی هستند، دنیا را یک جایگاه امن می دانند. آنها نسبت به انسان ها درست اندیش هستند و در ارتباطات خود، واقعیت را بنای تفکر قرار می‌دهند.آنها به این مسئله اعتقاد دارند که همه ی انسانها ذاتا خوب هستند اما گاهی بی اعتماد می شوند.

2- اجتنابی:زمانیکه مادر از نظر عاطفی در دسترس نبوده و یا در ابراز علاقه و محبت ناتوان و غافل است، فرد به سبک دلبستگی ناایمن اجتنابی دچار می‌شود.در سبک دلبستگی اجتنابی، کودک تمایلی به ارتباط یا تعامل با والدین ندارد. در واقع او اصلا توجهی به حضورتان ندارد در نتیجه در نبود آنها نیز آشفته نمی‌شود. در این حالت اگر والدین کودک را تنها بگذارند و برگردند باز هم کودک از انها استقبال نمی‌کند و تمایلی به برقراری ارتباط باوالدین خود ندارد.مراقبت کننده‌ای که کودک را اولویت خود قرار نمی‌دهد و نسبت به نیاز‌های او بی توجه است، با فرزند خود با محبت و عاطفه رفتار نمی‌کند یا وقت کمی برای کودک می‌گذارد، باعث ایجاد سبک دلبستگی اجتبابی می‌شود.

البته حالت دیگری نیز در پدید آمدن این سبک دلبستگی وجود دارد؛ ممکن است مراقبت کننده بیش از حد سختگیر و یا کنترل کننده باشد و این حالت‌ها آنقدر کودک را اذیت کند که دور بودن را ترجیح دهد.کودکانی که سبک دلبستگی اجتنابی دارند، در آینده افرادی پرخاشگر و خجالتی می‌شوند که نمی‌توانند رابطه صمیمانه‌ای با دیگران برقرار کنند.اگرچه اینگونه افراد در ظاهر افرادی خودکفا و مستقل هستند و از برقراری ارتباط گرم و صمیمانه با دیگران اجتناب می کنند، ولی بهتر است بدانیم که این رفتار پوششی بر روی درون ناامن و عزت نفس پایین آنها می باشد.افراد مبتلا به سبک دلبستگی ناایمن اجتنابی، در جمع معمولا قلدرمآب و کنترل گر هستند و با زورگویی به دنبال کسب عزت نفس گمشده شان می گردند.

3-مضطرب یا دو سوگرا: زمانیکه مادر در برقراری پیوند عاطفی با فرزندش رفتاری غیر ثابت دارد، فرزند او دچار دلبستگی ناایمن دوسوگرا می‌شود، او همان الگوی دوسوگرایی با مادرش را با دیگر افراد اجرا می‌کند.این دسته از افراد از عدم حضور فرد مقابلشان ابراز نارضایتی شدید می کنند اما وقتی به او می رسند باز هم ابراز نارضایتی می کنند. این افراد در روابط خود به دیگران اعتماد ندارند اما به امید برآورده شدن نیازهایشان، فردی بسیار وابسته و آویزان می شوند.

نیاز شدید آنها دوست داشته شدن توسط فرد مقابل می باشد و آنها به امید کسب این آرزو هر کاری می کنند.کودکانی که دارای این سبک دلبستگی  هستند، دائما حس نگرانی و غمگینی دارند. این حالت تا بزرگسالی با آن‌ها همراه است. در نتیجه همیشه نگران ارتباط صمیمانه با دیگران هستند و خود را فردی طرد شده یا دوست نداشتنی، می‌پندارند.

4-آشفته: زمانی که نیازهای کودک نادیده گرفته شود و کودک در یک محیط آسیب زا و آشفته رشد کرده باشدفرد دچار سبک دلبستگی اشفته میشود. افراد با این سبک دلبستگی از نظر عواطف و احساسات در واقع بی حس هستند و در هیچ کجا احساس امنیت و ایمنی ندارند. فرد دچار سبک دلبستگی ناایمن آشفته می‌شود. اینگونه از افراد دارای مجموعه ای از ویژگی های افراد اجتنابی و دوسوگرا هستند.این الگوی دلبستگی آشفته،اغلب در کودکانی که در معرض مشکلات بالینی قرار دارند یا کودکانی که تجربه ضربه درونی مثل از دست دادن والدین، جدایی از والدین یا مورد سوء استفاده قرار گرفته شدن را دارند مشاهده می‌شود.رفتار کودکانی که دارای سبک دلبستگی آشفته-سردرگم هستند، پر از تضاد، تناقض و آشفتگی است.

این کودکان رفتار واحدی در مواجهه با مراقبت کننده خود ندارند. رفتار آن‌ها بین عشق و نفرت در تضاد است. در این حالت ممکن است کودکتان یکبار به شما بچسبد یا لحظه‌ای از آغوش شما تکان نخورد و گاهی ممکن است به محض در آغوش گرفتنش مقاومت کند و بخواهد که او را زمین بگذارید. در مواردی نیز احتمال دارد بی تفاوت باشد و هیچ واکنشی بروز ندهد.این سبک دلبستگی به دلیل نداشتن رفتار واحد والدین در برخورد با مسائل کودک ایجاد می‌شود. در این حالت،رفتار مشابه در کودک، یکبار مورد تنبیه واقع می‌شود و بار دیگر تشویق می‌شود. این رفتارهای نامتناسب و گیج کننده، عامل ایجاد کننده سبک دلبستگی آشفته در کودک هستند.

نقش والدین در شکل گیری دلبستگی ایمن در کودکان

در هفته ‌های اول زندگی، نوزاد تقریباً به طور کامل به مادر خود وابسته است. یعنی بدون وجود او قادر به ادامه ی زندگی نیست؛ بنابراین هم از نظر جسمانی و هم عاطفی وابسته ی اوست.ایجاد احساس دلبستگی در کودکان از ۶ ماهگی شروع می‌شود .نکته ی مهم اینجاست که اگر مادر و یا مراقب اصلی به این رفتارها پاسخ مناسب بدهد، کم کم احساس دلبستگی را در کودک ایجاد می‌کند، اما اگر در پاسخگویی به این رفتارها ضعیف باشد، در کودک احساس ناامنی به وجود می آید.واقعیت اینجاست که کودکان با ورود به این دنیا دچار شوک می شوند. برای همین است که لحظه تولد گریه می کنند رفتارهای آرام و پاسخگویی درست به نیازهای عاطفی و جسمانی او باعث می‌شود اولین تجربیات او در این دنیا خوشایند و آرامش بخش باشد.

در اینصورت او احساس می‌کند این دنیای جدید مکانی قابل اعتماد می باشد و سبک دلبستگی ایمن در کودک شکل می‌گیرد. اما در صورتیکه مراقبین کودک نتوانند این احساس امنیت را در او ایجاد کنند، کودک به این نتیجه می‌رسد که این دنیا و انسان هایش غیر قابل اعتمادند و سبک دلبستگی نا ایمن در او شکل می‌گیرد.مهم تر از همه اینکه این الگوهای ذهنی تا آخر زندگی فرد می تواند ادامه پیدا کند، پس اینجاست که به اهمیت انواع سبک های دلبستگی پی می بریم.

زمانی‌که مادر به نیازهای کودک خود به درستی پاسخ بدهد، سبک دلبستگی فرد ایمن می‌شود. افراد با سبک دلبستگی ایمن، دارای عزت نفس بالایی هستند، جان بالبی بیان کرد که: اگر این پیوند عاطفی میان فرزند و مادرش به شکل ناایمن برقرار گردد، فرد دچار مشکلات روانی و جسمانی زیادی می‌شود. شکل گیری عزت نفس پایین، وابستگی شدید به دیگران یا استقلال، اتکاء به نفس کاذب و پوچ، عدم مدیریت بحران های زندگی  عدم خویشتن داری در اجتماع، حفظ روابط دوستانه، سرکشی، فقدان اعتماد به دیگران،مشکلات یادگیری و بیماری کمبود توجه و تمرکز و اختلال بیش فعالی و انواع مختلف اختلال اضطراب نیز از بیماری های رایجی است که علت عمده ی آن سبک دلبستگی ناایمن می باشد.

 

نقش والدین در شکل گیری سبک دلبستگی کودکان

به طور کلی سبک دلبستگی ایمن، بهترین سبک ارتباطی است که در سازگاری بیشتر فرد در زندگی نقش مهمی ایفا می‌کند. باید توجه داشت سبک‌های دلبستگی کودکان بر شخصیت آن‌ها در آینده تاثیر می‌گذارد و در صورتی که دلبستگی ایمن نباشد، ممکن است منجر به بروز اختلالات شخصیت، افسردگی و اختلالات خلقی نیز شود. با مشاوره روانشناسی می‌توانید از شیوه های صحیح فرزند پروری و تربیت کودکان در سنین مختلف آگاهی پیدا کنید و دنیایی زیباتر و آینده ای بهتر برای فرزندتان رقم بزنید.

اپلیکیشن بازی هاناروانشناسی کودک و نوجوانسبک‌های دلبستگیعزت نفسفرزندپروریکودک خلاقموسسه پژوهشی روان‌شناختی سروهاناوالدین اگاه

دیدگاهتان را بنویسید